Koronarografiya – koronar arteriyalar, yaʼni yurak mushagini kislorod va ozuqa moddalari bilan taʼminlaydigan tomirlar holatini tekshirishga moʻljallangan zamonaviy diagnostik tibbiy…
Koronarografiya nima?
Koronarografiya – koronar arteriyalar, yaʼni yurak mushagini kislorod va ozuqa moddalari bilan taʼminlaydigan tomirlar holatini tekshirishga moʻljallangan zamonaviy diagnostik tibbiy muolajadir. Muolaja koronar arteriyalardagi torayish, tiqilish yoki boshqa oʻzgarishlarni aniqlash imkonini beradi. U yurak ishemik kasalligini tashxislashning eng aniq usullaridan biri hisoblanadi.
Koronarografiya vaqtida koronar arteriyalarga maxsus kontrast modda yuboriladi, soʻngra rentgen uskunasi yordamida bir qator tasvirlar olinadi. Bu shifokorlarga qonning yurak tomirlari boʻylab qanday oqayotganini koʻrish va qon oqimi buzilgan joylarni aniqlash imkonini beradi.
Koronarografiya nima maqsadda oʻtkaziladi?
Koronarografiya shifokorlar yurak ishemik kasalligi yoki boshqa yurak-qon tomir kasalliklari borligiga shubha qilgan hollarda oʻtkaziladi. Tekshiruv koronar arteriyalar torayishining joyi va darajasini aniq belgilash imkonini beradi.
Koronarografiya oʻtkazish uchun asosiy koʻrsatmalar:
– koʻkrak qafasidagi ogʻriq (stenokardiya)
– yurak ishemik kasalligiga shubha
– elektrokardiogramma yoki stress-testlardagi oʻzgarishlar
– yurak faoliyatining buzilishi bilan bogʻliq hansirash
– boshdan kechirilgan miokard infarkti
– stentlash yoki aortokoronar shuntlashga tayyorgarlik
Koronarografiya natijalari shifokorga eng samarali davolash taktikasini tanlashga yordam beradi: dori-darmon bilan davolash, koronar arteriyalarni stentlash yoki jarrohlik aralashuvi.
Yurak ishemik kasalligi qanday rivojlanadi?
Yurak ishemik kasalligining eng koʻp uchraydigan sababi aterosklerozdir. Bu kasallikda arteriyalarning ichki yuzasida yogʻ choʻkmalari – aterosklerotik pilakchalar hosil boʻladi.
Vaqt oʻtishi bilan pilakchalar kattalashib, tomir boʻshligʻini toraytiradi. Natijada qon yurak mushagiga yomonroq yetib boradi. Bu koʻkrak qafasida ogʻriq, hansirash va tez charchashga sabab boʻlishi mumkin. Ogʻir hollarda tomirning toʻliq tiqilib qolishi miokard infarktiga olib kelishi mumkin.
Koronarografiyaga tayyorgarlik
Muolajadan oldin bemor organizmning umumiy holati va yurak faoliyatini baholash uchun bir qator tekshiruvlardan oʻtadi. Odatda qon tahlillari, elektrokardiogramma (EKG), shuningdek, zarurat boʻlganda exokardiografiya oʻtkaziladi.
Shifokor bemor qanday dorilar qabul qilayotganini, shuningdek, allergiya, ayniqsa yod yoki kontrast moddalarga allergiya bor-yoʻqligini albatta aniqlaydi. Baʼzi hollarda muolajadan bir necha soat oldin ovqat yemaslik va suyuqlik ichmaslik tavsiya etiladi.
Koronarografiya qanday oʻtkaziladi?
Koronarografiya zamonaviy uskunalar bilan jihozlangan maxsus rentgen-operatsiya xonasida (kateterizatsiya laboratoriyasida) bajariladi. Odatda muolaja 20 daqiqadan 40 daqiqagacha davom etadi.
Bemor maxsus stolda yotadi. Muolaja mahalliy ogʻriqsizlantirish ostida oʻtkaziladi. Shifokor arteriyani kichik teshik hosil qilib punksiya qiladi – koʻpincha bilak sohasida (radial yoʻl) yoki chov sohasida (son arteriyasi orqali yoʻl).
Shu teshik orqali ingichka kateter kiritiladi va u rentgen uskunasi nazorati ostida ehtiyotkorlik bilan koronar arteriyalar tomon siljitiladi.
Kateter kerakli joyga yetgach, u orqali kontrast modda yuboriladi.
Kontrast modda koronar arteriyalarni rentgen tasvirlarida yaxshi koʻrinadigan qiladi, shu tufayli shifokor tomirlar holatini baholay oladi va toraygan yoki tiqilgan joylarni aniqlaydi.
Muolaja vaqtida bemor nimani his qiladi?
Bemorlar koronarografiyani odatda yaxshi koʻtaradi va u umumiy narkozni talab qilmaydi. Bemor butun muolaja davomida hushida boʻladi.
Mahalliy ogʻriqsizlantirish tufayli punksiya joyi odatda ogʻrimaydi. Kontrast modda yuborilayotganda baʼzi bemorlar tanada qisqa muddatli issiqlik hissini sezishi mumkin. Bu sezgi bir necha soniyadan soʻng oʻtib ketadi.
Muolaja vaqtida tibbiyot xodimlari bemorning pulsi, arterial qon bosimi va umumiy holatini doimiy nazorat qilib turadi.
Koronarografiyadan keyin nima boʻladi?
Tekshiruv tugagach, kateter chiqarib olinadi, punksiya joyi esa maxsus moslama yoki bosuvchi bogʻlam bilan yopiladi. Bemor odatda bir necha soat davomida shifokorlar kuzatuvi ostida qoladi.
Agar muolaja bilakdagi arteriya orqali oʻtkazilgan boʻlsa, tiklanish odatda tezroq kechadi va bemor oʻsha kuniyoq uyiga ketishi mumkin. Son arteriyasi orqali oʻtkazilganda esa bir necha soat qimirlamasdan yotish talab etilishi mumkin.
Koronarografiyaning ehtimoliy natijalari
Koronarografiya koronar arteriyalar holati haqida aniq maʼlumot olish imkonini beradi. Tekshiruv natijalari quyidagilarni koʻrsatishi mumkin:
– tomirlarning torayishlarsiz meʼyoriy holati
– bir yoki bir nechta arteriyaning qisman torayishi
– davolashni talab qiladigan jiddiy tiqilish
Agar tekshiruv vaqtida arteriyaning sezilarli torayishi aniqlansa, shifokor stentlash oʻtkazishni tavsiya qilishi mumkin. Baʼzi hollarda stentlash koronarografiyadan soʻng darhol bajarilishi mumkin.
Muolajadan keyingi tiklanish va tavsiyalar
Koʻpchilik bemorlar koronarografiyadan soʻng tez tiklanadi. Kontrast modda organizmdan tezroq chiqib ketishi uchun odatda koʻproq suyuqlik ichish tavsiya etiladi.
Bir necha kun davomida ogʻir jismoniy zoʻriqishdan saqlanish va punksiya joyini diqqat bilan kuzatib borish lozim.
Koronarografiyadan keyin bemor uchun eslatma
Muolajadan soʻng quyidagilar tavsiya etiladi:
– tekshiruv oʻtkazilgan kuni dam olish
– bir necha kun ogʻir narsa koʻtarmaslik va jadal jismoniy zoʻriqishdan saqlanish
– yetarli miqdorda suv ichish
– dori qabul qilish boʻyicha shifokor tavsiyalariga rioya qilish
– punksiya joyining holatini kuzatib borish
– koʻkrak qafasida ogʻriq, bosh aylanishi paydo boʻlsa yoki ahvol yomonlashsa, darhol shifokorga murojaat qilish
Koronarografiya xavfsiz va yuqori darajada informativ diagnostik muolaja boʻlib, yurak tomirlari holatini aniq baholash va eng samarali davolash taktikasini tanlash imkonini beradi.
Material tanishish uchun berilgan va shifokor maslahatining oʻrnini bosmaydi.